Stanisław Aronson
Biografia
Stanisław Aronson, urodzony 6 maja 1925 w Warszawie, był polskim i izraelskim wojskowym, oficerem Armii Krajowej w stopniu podporucznika oraz członkiem Kedywu Kolegium A Okręgu Warszawskiego AK, uczestnikiem powstania warszawskiego; później podpułkownik Wojska Polskiego i Sił Obronicznych Izraela.
W 1939 rodzina Aronsona wyjechała z Łodzi do Warszawy. Zanim tam dojechali, próbowali przedostać się na Litwę. Ostatecznie zamieszkali we Lwowie, które było wówczas pod okupacją sowiecką. 30 czerwca 1941 Niemcy wkroczyli do Lwowa; zaczęły się pogromy i masowe wywózki Żydów.
Jesienią 1941 Aronsonowie dotarli do warszawskiego getta i później do Umschlagplatz, gdzie zostali rozdzieleni. Stanisław uciekł z transportu do Auschwitz, przeżył noc w kapliczce, a następnie wrócił do Warszawy. Pod przybranymi nazwiskami Ryszard Żurawski, a potem Żukowski, uzyskał fałszywe dokumenty i wstąpił do Armii Krajowej, przyjmując pseudonim Rysiek. W 1944 ukończył konspiracyjną Szkołę Podchorążych Piechoty.
Jako członek Kolegium A Okręgu Warszawskiego AK brał udział w powstaniu warszawskim. Jego oddział skierowano na Wolę do elitarnego zgrupowania Radosław (w jego skład wchodziły m.in. bataliony harcerskie Zośka i Parasol). Po wyparciu powstańczych oddziałów z Starego Miasta Aronson został ciężko ranny w nogę i trafił do szpitala na ulicy Długiej. Po upadku Starego Miasta wrócił do rodzinnej Łodzi, a następnie ponownie wstąpił do oddziałów AK, a potem do organizacji NIE gen. Augusta Emila Fieldorfa. Po wkroczeniu Armii Czerwonej został aresztowany przez UB, lecz zdołał uciec.
Postanowił uciec z Polski i dołączyć do grupy syjonistów jadących do Palestyny. Przejechał przez Czechosłowację i Węgry, dotarł do obozu w Budapeszcie, a następnie przez Villach i Ankonę; tam został zweryfikowany jako podporucznik i wcielony do 3 Dywizji Strzelców Karpackich 2 Korpusu. We Włoszech rozpoczął studia medyczne w Bolonii, gdzie namówił go do odwiedzenia Palestyny stryj z Tel Awiwu. W Palestynie służył jeszcze przez kilka miesięcy w polskich jednostkach na Bliskim Wschodzie – logistycznym zapleczu korpusu Andersa. W 1947 został zwolniony z wojska. Po zwolnieniu studiował biologię na uniwersytecie w Jerozolimie. W 1948, po decyzji ONZ o podziale Palestyny, wstąpił do armii izraelskiej i w 1950 został zdemobilizowany w stopniu kapitana; w kolejnych wojnach izraelsko-arabskich awansował do podpułkownika.
Wielokrotnie podkreślał swoje związki z Polską i pragnął do niej wrócić, lecz ustrój uniemożliwił powrót. Pierwszą wizytę w Polsce odbył w 1988 roku. Zaangażował się w upamiętnienie wkładu Polaków w ratowanie polskich Żydów oraz w popularyzację pamięci o kolegach z Kedywu AK. Opublikował wspomnienia i doprowadził do wystawienia tablicy upamiętniającej udział polskich Żydów w powstaniu warszawskim na Umschlagplatz.
W 2019 wraz z Michałem Wójcikiem i Emilem Maratem napisał książkę Wojna nadejdzie jutro. Żołnierz legendarnego Kedywu AK ostrzega, wydaną przez Wydawnictwo Znak Literanova.
Odznaczenia i nagrody obejmowały m.in. Krzyże Komandorskie z Gwiazdą i Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RP, Krzyż Walecznych, Krzyż Armii Krajowej, Warszawski Krzyż Powstańczy, Medal Wojska i Złoty Medal Wojska Polskiego, Medal Pro Memoria, Medal Honorowy za zasługi dla Żandarmerii Wojskowej, Bene Merito, a także izraelskie odznaczenia za wojny o niepodległość, Jom Kipur i wojnę libańską.