Powyżej tej kwoty kasjer w Warszawie ma prawo nie przyjąć gotówki. Sprawdź, ile wynosi

8 851,42 zł – to kwota, która w 2026 roku rozstrzyga, czy sprzedawca w sklepie, restauracji czy punkcie usługowym może legalnie odmówić przyjęcia gotówki. Poniżej tej granicy banknoty muszą być honorowane, powyżej – transakcja może zostać przeprowadzona wyłącznie bezgotówkowo. Co roku wartość ta ulega zmianie, a znajomość przepisów staje się kluczowa zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorców w stolicy.

Cztery sytuacje, w których „nie” dla gotówki jest legalne

Obowiązek przyjmowania znaków pieniężnych emitowanych przez Narodowy Bank Polski wynika z art. 32 ustawy o NBP. Nowelizacja z 17 września 2021 roku, która weszła w życie 5 listopada 2021 r., wprowadziła do ustawy o usługach płatniczych art. 59ea, który jednoznacznie zakazuje uzależniania sprzedaży od formy płatności. Tabliczka „card only” wisząca na drzwiach lokalu nie ma mocy prawnej – to jedynie informacja, którą sprzedawca może wywiesić, ale nie zwalnia go z obowiązku przyjęcia gotówki, chyba że zachodzi jeden z czterech ustawowych wyjątków.

Pierwszy wyjątek dotyczy sprzedaży na odległość – w sklepach internetowych fizyczny kontakt stron nie występuje, więc gotówka nie jest możliwa. Drugi obejmuje działalność prowadzoną bez udziału personelu, czyli automaty vendingowe, biletomaty, parkomaty oraz myjnie samoobsługowe. Trzeci wyjątek to imprezy masowe w rozumieniu ustawy z 20 marca 2009 r. – organizator może wyłączyć gotówkę, ale dopiero po zapisaniu tego w regulaminie imprezy. Czwarty, najczęściej wykorzystywany w sporach przy kasie, dotyczy jednorazowej transakcji, której wartość jest równa lub wyższa od przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (bez nagród z zysku) w III kwartale roku poprzedniego.

8 851,42 zł – kwota, która przesuwa się co roku

Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS za III kwartał 2025 r. wskaźnik ten wynosi dokładnie 8 851,42 zł. To oznacza, że w całym 2026 roku przy zakupie powyżej tej kwoty sprzedawca może zgodnie z prawem powiedzieć „tylko przelew” – i będzie działał w granicach ustawy. Poniżej tej granicy odmowa jest naruszeniem art. 59ea i może być traktowana przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów jako odmowa sprzedaży zagrożona grzywną na podstawie art. 135 Kodeksu wykroczeń.

Warto wiedzieć, że sprzedawca nie może również nakładać opłat za płacenie banknotami ani różnicować ceny w zależności od formy zapłaty. Dopłata za gotówkę, wyższa cena w menu dla płacących banknotami czy prowizja doliczana przy kasie – wszystko to jest niedozwolone. Ustawa dopuszcza różnicowanie opłat wyłącznie pomiędzy poszczególnymi instrumentami bezgotówkowymi, ale nie między gotówką a resztą. Zniszczone, niekompletne lub budzące wątpliwości co do autentyczności banknoty stanowią odrębną kwestię – w takim przypadku sprzedawca ma prawo odmówić przyjęcia pieniądza, co nie jest naruszeniem przepisów.

Warszawska mapa wyjątków: biletomat ZTM tak, kawiarnia na Nowym Świecie nie

W stolicy ustawowe wyjątki układają się w czytelną mapę. Biletomaty ZTM, parkomaty, automaty z przekąskami i myjnie samoobsługowe mieszczą się w kategorii działalności bez udziału personelu i mogą nie przyjmować banknotów. Koncert czy mecz na Stadionie Narodowym to impreza masowa – organizator może wyłączyć gotówkę, ale tylko jeśli zapisał to w regulaminie, a nie jedynie wywiesił kartkę przy stoisku. Poza tymi sytuacjami odmowa jest naruszeniem przepisów, także w lokalu gastronomicznym na Nowym Świecie czy w punkcie usługowym na Mokotowie.

Eksperci radzą, by w razie sporu zachować paragon lub zrobić zdjęcie tabliczki informującej o wyłączeniu gotówki – to dowód, że akceptant z góry uzależniał sprzedaż od formy zapłaty, co narusza ust. 1 art. 59ea. Warto też pamiętać, że brak drobnych w kasie nie jest podstawą do odmowy przyjęcia banknotów – choć sprzedawca nie ma obowiązku wydać reszty, co realnie może zablokować transakcję. Dlatego przy większych zakupach lepiej przygotować kwotę możliwie zbliżoną do rachunku.

Co przyniesie 2027 rok? Nowy limit unijny i obowiązek identyfikacji

Zmiana, która faktycznie dotknie konsumentów, jest już przesądzona. Na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 r., od 10 lipca 2027 r. osoby prowadzące działalność w zakresie handlu towarami lub świadczenia usług będą mogły przyjmować lub dokonywać płatności w gotówce wyłącznie do kwoty 10 000 euro (przy obecnym kursie to ponad 42 000 zł). Państwa członkowskie mogą wprowadzić niższy limit po konsultacji z Europejskim Bankiem Centralnym – polski próg nie został jeszcze ogłoszony. Co równie istotne, limit obejmie także zwykłych konsumentów kupujących od firm, a przy sporadycznych transakcjach gotówkowych od 3 000 euro (około 13 000 zł) konieczna będzie identyfikacja klienta – w praktyce oznacza to okazanie dowodu przy zakupie biżuterii czy droższej elektroniki. Transakcji prywatnych między osobami fizycznymi limit nie obejmie.

Dla warszawiaków kluczowe jest zapamiętanie jednej kwoty: 8 851,42 zł w 2026 roku. Poniżej niej sprzedawca w sklepie, restauracji czy zakładzie usługowym nie ma prawa odmówić banknotów – niezależnie od tego, co wisi na drzwiach. Powyżej może zażądać przelewu i będzie działał zgodnie z ustawą. Granica ta przesuwa się co roku wraz z komunikatem Prezesa GUS za trzeci kwartał, więc w 2027 roku będzie już inna. Reszta sprowadza się do rozpoznania czterech sytuacji, w których „nie” jest legalne: zakup przez internet, miejsce bez obsługi, impreza masowa z zapisem w regulaminie, transakcja powyżej limitu. Jeśli żadna z nich nie zachodzi, a mimo to słyszysz odmowę – masz prawo domagać się przyjęcia gotówki, a w razie problemów zgłosić sprawę do UOKiK.

Źródło: informacje na podstawie ustawy o NBP, ustawy o usługach płatniczych oraz obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.