Saturatory na warszawskich ulicach. Dlaczego ludzie stali w kolejkach po 'gruźliczankę'?

W 1975 roku, przy zbiegu Nowego Światu i Alej Jerozolimskich, warszawiacy ustawiali się w kolejce nie po chleb czy mleko, ale po… wodę sodową. Dziś brzmi to nieprawdopodobnie, ale w czasach PRL-u uliczne saturatory były prawdziwym hitem. Napój podawany z wózka wyposażonego w butlę z gazem i suchy lód ochładzał w upały całe pokolenia. To nie żadna wymyślona „receptura prababci” z internetu – to autentyczny smak warszawskich ulic, który pamiętają nasze mamy i babcie.

Saturator – kultowy wózek z bąbelkami

Wiosną i latem saturatory stawały w najbardziej ruchliwych punktach stolicy. Jeden z nich uwieczniono w 1975 roku przy zbiegu Nowego Światu i Alej Jerozolimskich, z budynkiem Banku Gospodarstwa Krajowego w tle. Inny działał w 1979 roku nieopodal kościoła św. Anny. Z wózka sprzedawano zimną wodę sodową – czystą albo z owocowym syropem. Najchętniej zamawiano wersję „z podwójnym sokiem”, a najpopularniejsze były syropy malinowy i wiśniowy.

Napój nalewano do grubych szklanek przypominających musztardówki, przyczepionych do wózka metalowym łańcuszkiem. Co ciekawe, jednym z głównych krajowych producentów tych urządzeń była Spółdzielnia Mechaników w Warszawie. Saturatory zniknęły z ulic na początku lat 90., gdy łatwiej dostępne stały się chłodzone napoje w butelkach.

„Gruźliczanka” – niesmaczna nazwa, pyszny smak

Po każdym kliencie szklankę jedynie opłukiwano strumieniem wody. Z tego powodu warszawiacy nadali napojowi niezbyt apetyczną, ale pamiętaną do dziś nazwę „gruźliczanka”. Mimo to chętnych nie brakowało – kolejki ustawiały się po tę orzeźwiającą wodę przez całe lato.

Dziś trudno sobie wyobrazić, by ktokolwiek zgodził się pić z nieumytej szklanki. Jednak w tamtych czasach liczyła się przede wszystkim ulga w upale. Smak zimnej, mocno gazowanej wody z malinowym syropem był tak kuszący, że ryzyko zdrowotne schodziło na dalszy plan.

Jak zrobić warszawską wodę sodową w domu?

Przygotowanie własnego syropu malinowego jest proste. Potrzebujemy:

• 500 g dojrzałych malin
• 250–300 g cukru
• około 100 ml wody

Maliny przekładamy do garnka, dolewamy wodę i podgrzewamy na niewielkim ogniu przez około 10 minut, aż owoce puszczą sok. Następnie całość przecedzamy przez gęste sitko lub gazę. Do otrzymanego płynu dodajemy cukier i ponownie podgrzewamy przez kilka minut, tylko do jego rozpuszczenia. Syrop studzimy, przelewamy do czystej butelki i przechowujemy w lodówce. Nie musi być bardzo gęsty – w saturatorach chodziło przede wszystkim o intensywny, słodko-kwaśny smak malin.

Do przygotowania napoju wlewamy do szklanki około 30–40 ml zimnego syropu malinowego, a następnie powoli dolewamy 250 ml bardzo mocno schłodzonej, intensywnie gazowanej wody. Wersja „z podwójnym sokiem” wymaga 50–60 ml syropu – trzeba jednak uważać, aby napój nie zrobił się przesadnie słodki. Dla dorosłych można dodać kilka rozgniecionych malin i szczyptę soli – nie będzie to już wierna kopia z saturatora, ale w upalny dzień smakuje znakomicie.

Smak prostszych czasów
Dzisiejsza lemoniada często składa się z kilkunastu dodatków. Warszawska woda sodowa z sokiem udowadnia, że nie zawsze są one potrzebne. Jest chłodna, lekko kwaśna, malinowa i mocno gazowana. Pierwszy łyk szczypie w język, drugi przypomina wakacje, a po trzecim zaczyna być jasne, dlaczego kiedyś przed saturatorami ustawiały się kolejki.

Dlaczego ten temat jest ważny dla lokalnej społeczności? Bo to kawałek warszawskiego dziedzictwa kulinarnego, który powoli wraca do łask. W dobie sklepowych napojów pełnych sztucznych barwników warto przypomnieć sobie, że orzeźwienie może być proste, tanie i zdrowe. Co więcej, przepis na domową wodę sodową z malinowym syropem może stać się letnim hitem również dziś – bez metalowego wózka i łańcuszka, ale z tym samym smakiem dzieciństwa.

Źródło: artykuł „Warszawski napój naszych babć” opublikowany na łamach lokalnego portalu informacyjnego.